Necati Akçağlılar, Feyyaz Berker ve Nihat Gökyiğif in arkadaşlığı, Türkiye'nin en büyük gruplarından Tekfen'i yarattı. Kamil Yazıcı ve İzzet Özilhan'ın kurduğu Anadolu Holding, 58 yıldır önemli başarılara imza atıyor. STFA, Alarko, MESA, Limak gibi önemli holdinglerin çoğu, yine "arkadaş şirketleri" olmalarıyla dikkat çekiyor. Bu şirketlerin başarılarının arkasında ise karşılıklı güven, dayanışma ve özveri yatıyor. Kararları ittifakla almaları, iş paylaşımını eşit ve net şekilde yapmaları, kendilerini aile gibi görmeleri de başarıyı getiren faktörler arasında.

Larry Page, Michigan Üniversitesi bilgisayar mühendisliğinden onur derecesiyle mezun oldu. 1995'te doktora öğrencisi olarak Standford'a kabul edildi. O yaz, her yeni öğrenci için düzenlenen klasik okul tanıtım gezisinin hayatını değiştireceğinden habersizdi. Page'e okulu, bir önceki yıl Stanford'a kabul edilen Sergey Birin gezdirdi. Daha sonra iyi arkadaş olan Page ve Brin birlikte çalışmaya başladı. Tüm zamanlarını internet tabanlı arama motorları üzerinde çalışarak geçiren iki arkadaş, bir yıl sonra kendi şirketlerini kurmaya karar verdi. Kuracakları şirkete, okudukları bir matematik kitabında geçen "googol" kelimesinden esinlenerek Google adını verdiler. 3 yıl sonra da bugün 100 milyondan fazla kullanıcıya ulaşan teknoloji devi Google doğdu.

Türkiye'de de yarım yüzyıldan fazla süreyi geride bırakan ve çoğu aile şirketinden daha istikrarlı olmayı başarmış "arkadaş şirketleri" var. Kamil Yazıcı ve İzzet Özilhan'ın kurduğu Anadolu Grubu 58, Gama 50, Ankaralı MESA ise 40 yaşında. Robert Koleji'de, daha sonrasında ise ABD'de Michigan Üniversitesi'nde okuyan Tekfen'in kurucuları Necati Akçağlılar, Feyyaz Berker ve Nihat Gökyiğit ise okulu da sayarsak tam 65 yıldır birlikte. Hatta oturdukları yerler bile aynı. STFA'nın kurucuları Sezai Türkeş ve Fevzi Akkaya da Galatasaray Lisesi'nin ardından İTÜ'de de arkadaşlıklarını sürdürmeyi başarmış. Sezai Türkeş'in vefatına kadar tam 78 yıl boyunca hiç ayrılmayarak Türk iş dünyasının en sağlam iş arkadaşlıklarından birine imza atmışlardı. Casper, Airties, Gittigidiyor, Yemeksepeti ve Coretech ise yeni neslin örnek gösterilen arkadaş şirketleri arasında yer alıyor.

NASIL BİR ARAYA GELDİLER?

Arkadaş şirketlerinin temelleri, daha çok okul yıllarına ya da çocukluk dönemine dayanıyor. Örneğin, MESA ODTÜ'lü, GAMA ve STFA İTÜ'lü, Tekfen ise Robert Kolej'li arkadaşlar tarafından kurulmuş. Son dönemdeki en yaratıcı işlerden yemeksepeti.com'un ortakları ise Boğaziçi Üniversitesi mezunu.

Türkiye'nin en zengin ilk 15 iş adamından biri olan Rönesans'ın patronu Erman Ilıcak da üniversite arkadaşlarıyla çalışmayı tercih edenlerden.  Ilıcak'ın yanında şirketin Yurtdışında okuyup belli bir iş tecrübesi kazandıktan sonra Türkiye'ye dönerek kendi işini arkadaşlarıyla birlikte kuranlar da var. Modem pazarının lideri Airties'ın sahibi Bülent Çelebi de bu isimlerden biri. Çelebi, ABD'de Silikon Vadisi'nde önemli projelere imza attıktan sonra Cisco'da çalışan, kendisi gibi başarılı arkadaşı Metin İsmail Taşkın'ı, Türkiye'de kendi işlerini yürütmeye ikna ediyor. İki arkadaş, Türkiye'ye dönüp modem pazarının lideri olan Airties markasını yaratıyor.

ORTAK HEDEF VE HEYECAN

Bugün 50 yılı geride bırakan Türkiye'nin en köklü arkadaş şirketlerinin temelinde, ortak heyecan, vizyon ve idealizm duygusu yatıyor. Sabancı Üniversitesi öğretim görevlisi Oğuz Babüroğlu, arkadaş şirketlerinin başarılı ve sürdürülebilir olması için belirli kriterlerin bir arada olması gerektiğini düşünüyor. Bu kriterler arasında ilk sıraya ise aynı iş vizyonunu ve ortak hedefleri paylaşmayı koyuyor.

Türkiye'de 50'li yıllardan itibaren mühendislerin bir araya gelmesiyle kurulan arkadaş şirketlerinde bir artış yaşanması ise dikkat çekici. Uzmanlara göre bu şirketlerin kuruluşundaki en büyük amaç, Türkiye'de yapılmayanı yapma, yeni teknolojileri getirme arzusunu gidermek. Özellikle Alarko, MESA, GAMA, Tekfen, Limak gibi bugün Türkiye'nin en büyük holdingleri, bu amaçla kurulmalarıyla dikkat çekiyor. Yabancı dil bilen, yurtdışında eğitim görmüş genç mühendisler tarafından başta amatör ruhla kumlan bu şirketler, ileriki dönemlerde büyük projelere imza atıyor.

Yüzde 17'lik pazar payıyla Türkiye'nin en büyük masa üstü bilgisayar markası olan Casper'ın kuruluşunda da yabancı rakiplerine göre daha ucuz yerli malı üretme hayali etkili olmuş. Şirketin başkanı Altan Aras Fakılı, bu hayalleri şöyle özetliyor:

"90'lı yıllarda Türkiye'de çok daha uygun fiyatlarda bilgisayar üretebilmenin hayalini kuruyorduk. Bu amaçla Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nden yeni mezun 3 genç arkadaş birlikte, bilgisayar sektöründe kendi markamızı yaratmak haya¬liyle yola çıktık ve 1991’de kendi şirketimizi kurduk."

ROLLER NASIL PAYLAŞILMALI?

Arkadaş şirketlerinin ve kurucularının profili incelendiğinde ise bazı ortak noktalar göze çarpıyor. Arkadaş şirketlerinin kurucuları, genelde mühendislik kökenli oluyor. Yine büyük çoğunluğu, Türkiye'nin önde gelen üniversitelerinden mezun. Temeli İTÜ ve ODTÜ'ye dayanan çok sayıda "arkadaş şirketi" var. Kurucular genellikle işe büyük sermayelerle başlamasalar da işin başında olmak ve aktif rol üstlenmek hepsinin önem verdiği konuların başında geliyor. Bu yüzden de ortaklar arasındaki rol paylaşımı ve birbirini tamamlama büyük önem taşıyor.

Bu konuda Alarko'yu örnek gösteren Oğuz Babüroğlu, "Üzeyir Garih ve İshak Alaton, Alarko'da rolleri çok iyi paylaştı" diyor ve ekliyor: "Üzeyir Garih, daha çok yönetsel ve kurum geliştirme konularıyla, İshak Alaton ise girişim ve iş geliştirme işleriyle ilgilenirdi."

Ar-Ge Danışmanlık Yönetim Kumlu Başkanı Yılmaz Argüden'e göre ise rol paylaşımında en güzel uyumu Tekfen ve Anadolu Grubu yakalamış durumda. Argüden, bu uyumu, ortakların yetkinlik ve olgunluk açısından dengeli birikime sahip olmalarıyla açıklıyor. İşleri oğullarına devreden Anadolu Grubu'nun ortakları Kamil Yazıcı ve İzzet Özilhan da birbirlerini en iyi şekilde tamamladıkları konusunda hemfikir. Özilhan, "İş hayatında benim hesaplı olduğum söylenir. Kamil Bey'in de atak olduğu" diye konuşuyor.

SORUNLAR NASIL ÇÖZÜLÜYOR?

Ortaklı yapılarda kararın nasıl alındığı hayati önem taşıyor. Anadolu Grubu'nun kurucularından Kamil Yazıcı, her konuda oy birliğiyle karar almanın önemine dikkat çekiyor ve ekliyor: "Birbirimize ya beni ikna et ya ikna ol diyoruz. Bu da bir konsensüs getiriyor. Sonunda birimiz diğerini ikna ediyor."

GAMA ve Tekfen'de de ortaklar arasında benzer bir yaklaşım hâkim. Anadolu Grubu'nda olduğu gibi her iki şirkette de kararlar, tüm ortaklar hemfikir olduktan sonra alınıyor. Gama Yönetim Kurulu Başkanı Erol Üçer, "Biz kararlarımızı alırken genel bir mutabakat isteriz. Bu mutabakatın sağlanması için uzun süre müzakere yaparız" diye konuşuyor.

Tekfen'de 50 yılı aşkın süredir her karar, üç ortak Feyyaz Berkez, Necati Akçağlılar ve' Nihat Gökyiğit'in ittifakıyla alınıyor. İttifak olmazsa karar da çıkmıyor. Uzmanlar, arkadaş şirketlerini devam ettirmenin en önemli kriterlerini karşılıklı güven, başarıya olan inanç ve dürüstlük olarak sıralıyor. Hedeflerin kısa vadeli olması şirkete zarar veriyor.

Enerji ve çevre teknolojileri alanında faaliyet gösteren ve 4 arkadaşın ortaklığıyla oluşan Sistem Grup'un kurucu ortağı Uğur Dinçer, kötü ve zor günlerinde birbirlerini suçlamak yerine ortak çıkış yolları aramaya özen gösterdiklerini söylüyor.

Youth Republic'in ortaklarından Gökhan Kavasoğlu, kumcu arkadaşlarıyla birlikte 10 yaşından beri birlikte olmanın avantajını yaşadıklarını söylüyor. "Hiçbirimizin yüksek egosu yok. Tartışmalarımız büyümüyor" diye konuşuyor ve ekliyor: "Büyüse de mizah yoluyla birbirimizle dalga geçerek bu gibi durumları kolayca halledebiliyoruz."
Airties’in genel müdürü Bülent Çelebi, en baştan aralarında yazılı kurallar belirleyerek bu gibi anlaşmazlıkların oluşmasını engellediklerini söylüyor.

SONRAKİ KUŞAK ÖNEMLİ

Şirketin kurucusu arkadaşlar iyi anlaşsa bile şirket, ikinci nesle geçtiğinde problemler çıkabiliyor. Bunun için de kurumsallaşmak, aile şirketlerinde olduğu gibi arkadaş şirketlerinde de hayati önem taşıyor.

Anadolu, Tefken, MESA ve Sistem Grup'ta ilk kumcular hem yaşlan hem kurumsallaşma istekleri doğrultusunda aktif görevden çekilmiş durumda. Örneğin 2000'de kurumsallaşma çalışmalarını başlatan Tefken'de, en yetkili isim artık kurucular değil, holdingin CEO'su. Ortakların 6 kızı da yönetim de aktif rol üslenmiyor.

40 yılı geride bırakan ODTÜ'lü arkadaşların kurduğu MESA'da da benzer bir yapı var. Şirketi kuran ortakların çocukları bayrağı devralmış durumda. MESA Yönetim Kurulu Başkan Vekili Özkan Akçalı, liyakatin kan bağından önemli olduğunu söylüyor. Anadolu Grubu'nda da kurucular, yönetimi çocuklarına bırakmış durumda. 2 yıl önce Kamil Yazıcı, tüm görev ve sorumluluklarını Tuncay Özilhan'a; İzzet Özilhan da İbrahim Yazıcı'ya bırakarak bir ilke imza atmıştı.

FEYYAZ BERKER TEKFEN HOLDİNG YKB TÜM KARARLARIMIZI TAM İTTİFAKLA ALIRIZ"

PATRONLUK YAPMADIK

Tekfen'in temelleri 1956 yılında atıldı. Nihat Gökyiğit'le ben, Robert Kolej ve ardından Michigan Üniversitesi'nden arkadaşız. Üçüncü ortağımız Necati Akçağlılar'la da lise ve Amerika günlerine dayanan dostluğumuz var. Üçümüz de kurucu ortak olarak 2000 yılına kadar Tekfen şirketlerinde aktif olarak yönetimde yer aldık. Ancak "patron" gibi değil, birer profesyonel gibi çalıştık ve bugün iş başında olan profesyonel kadroyu yetiştirdik.

KARŞILIKLI GÜVEN

Tekfen'in hiçbir zaman bir "patron şirketi" olmamasına dikkat ettik. Şirketi, her zaman profesyonel bir yaklaşımla yönettik. 20 yılı aşkın süredir bağımsız denetim gören bir grup olarak, Tekfen'in tüm faaliyetleri personel, satın alma, yetkilendirme, kalite politikaları gibi şirket içi yönetmelikler esas alınarak yürütülüyor. Arkadaş şirketlerinin uzun ömürlü olmasının olmazsa olmazı ise karşılıklı güvendir.

ACELE ETMEYİZ

50 yılı aşkın süredir alınmakta olan her kararın üç ortağın ittifakıyla alınmış olması, başarının temelindeki en önemli faktör. Herhangi birimizin tereddütle yaklaştığı bir konuda, aceleyle karar alınmaz, Bir konuda ittifak olmadığı takdirde, kesinlikle karar çıkmaz. Ortaklığın uzun ömürlü olması kadar başarının sırrı tek kelimeyle özetlenebilir: "İttifak". En önemli felsefe ve inancımız ise "en iyi bildiğimiz" işi yapmaya odaklanmak.

ÖZHAN AKÇALI MESA YÖNETİM KURULU BAŞKAN VEKİLİ: İLK YILLARDA ÇOK AYRİLAN OLDU

KAOS NE ZAMAN ÇIKIYOR?

İki ortağın aralarındaki büyük sorunları çözmesinin en kolay yolu, "işleri ayırmak" oluyor. Tabii bu durum çoğu zaman işi de öldürüyor. Üçüncü ortak ise bazen "arayı bulan kişi" rolünü üstleniyor. 20-30 ortak ise içinden çıkılmaz bir durum oluşturuyor. Hepsinin birden yönetime katılmayı istemesi halinde, tam bir kaos yaşanıyor. Bizim şirketimiz ise ODTÜ'lü 7 kişilik bir arkadaş grubunun, 40 yıl önce başlattığı ancak zamanla bir takıma dönüşmüş olan bir yapı. En büyük sermayemiz de bu takım ruhu zaten.

TAMAMLAYICI OLMAK

Sonuçta emeklerini sermaye eden ve çoğu ODTÜ'lü olan arkadaşımızla birlikte mesken ve sanayi kelimelerinin baş harflerinden ilham alarak, MESA'yı kurduk. Kurucu grubun profilinde, henüz ilk yıl dolmadan biraz değişiklik oldu. Kısa vadede kazanç sağlamayı bekleyen, ancak bu idealist gençlerle bunun sağlanmasının biraz zor olacağını düşünen birkaç kişi, nazikçe ayrıldı. Bizim şu anki takımımızdaki bireylerin önemli bir özelliği ise tecrübelerinde, bilgi birikimlerinde ve yönetim anlayışlarında birbirlerini tamamlıyor olmalarıdır.

EVLİLİKTEN ZOR

Arkadaşlar ortak olduklarında, arkadaşlıklarını sürdürmek istiyorlarsa ilişkilerine, belki de eşleriyle olan ilişkilerinden daha fazla özen göstermeleri gerek. En kolay şey, tartışma, sürtüşme, hatta kavga çıkarmaktır. Tartışmasız beraberlik olmaz... Ancak tartışmadan yarar sağlamak önemli. "Ben" değil "biz" diyebilmek ve ne yapılmışsa birlikte yapılmış olduğunu unutmamak gerekiyor.

EROL ÜÇER GAMA HALDİNG YKB "HAYAT GÖRÜŞLERİ BENZER OLMALI”

52 YILDIR AYRILMADIK

Türkiye'nin her alanda topyekun bir kalkınmaya girdiği 50'li yılların başında, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) İnşaat Mühendisliği Bölümü'nden, Uğurhan Tunçata ve Yüksel Erimtan ile birlikte mezun olduk. 6 yıl boyunca Anadolu'nun farklı yerlerinde, farklı işlerde çalışıp mühendislik bilgimizi pratikte uygulama şansı bulduk. 1957 yılında ise 3 mühendis ve bir iş adamı dostumuzla birlikte Gama'yı kurduk.

TARTIŞMALAR UZUN SÜRER

Kararlarımızı alırken genel bir mutabakatla alınmasına dikkat ederiz, Mutabakatın sağlanması için uzun süre müzakere yaparız. Uzun nefesli bir ortaklık kurmak için ortakların aynı vizyona sahip olması, bilgi birikimlerinin birbirlerini tamamlayıcı olup hayat görüşlerinin benzer olması gerekiyor.

GÜVEN DUYGUSU ÖNEMLİ

Şu anda 9 kişilik Gama Holding yönetim kurulunda, benimle birlikte 2'nci jenerasyondan 5 kişi aktif yönetimde yer alıyor. Arkadaş şirketlerini ayakta tutan, uzun yıllara dayanan arkadaşlığın, dostluğa ve aile bağlarına dönüşmesi sonucunda yerleşen güven duygusudur.

RALPH VVATSON PRINCIPAL CONSULTANT KURUCUSU: "AİLE GİBİ OLANLAR BAŞARILI OLUYOR”

ORTAK DEĞERLERE SAHİPLER

Temelleri arkadaşlığa dayanan güçlü şirketlerin ortak özellikleri var. Bunlardan ilki ortak değerler. Dünyanın en büyük ve başarılı arkadaş şirketlerine baktığımızda kurucu ortak olan arkadaşların, dünya görüşlerinden vizyon ve değerlerine kadar benzer özellikler taşıdığını görüyoruz. Ayrıca dışarıdan bakıldığında bu şirketlerin bir aileye benzediğini söylemek de mümkün.

İŞ-ÖZEL HAYAT DENGESİ KURULMALI

Arkadaş şirketlerinde iş ve dostluk arasındaki dengenin korunması da son derece önemli. "İşte kardeş yoktur" sözü çok doğru. Bunu unutmamak gerek. Kurucu ortakların yüksek egoları olmaması da uzun yıllar süren birliktelikleri beraberinde getiriyor. Bana göre kurucuların özel ve iş hayatları arasına sınır koymalarında fayda var. Gerekirse şirket içindeki rol ve sorumlulukları da net şekilde belirlemeleri faydalı olacaktır.

AÇIK OLMAK LAZİM

Sonuçta arkadaş şirketlerinin uzun ömürlü olması için işi zevkten ayıracak bir tartışma ortamı yaratmak gerekli. Görevlerin net bir şekilde belirlenmesinin ardından, ortaklar arasındaki iletişim de çok önemli. Arkadaşların yaptığı en büyük hatalardan biri de biri gerçekten fikir istediğinde karşı tarafı üzmemek için sakin kalmaktır. Oysa kişilerin fikrini açıkça söylemesi gerekiyor.

Ayçe Tarcan Aksakal