Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların; kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları destekler, özel bir fon hesabında tutulacak.

Önceki hafta Ar-Ge faaliyetlerine yeni teşvikler öngören kanun hakkında, düzenlemenin amacı, temel kavramları ve teşvik unsurlarının ne olduğuna yönelik bilgiler vermeye çalışmıştık. Bu hafta yine soru-yanıt formatında kaldığımız yerden devam ediyoruz (Kanun'un, 12 Mart 2008 tarihli resmi gazetede yayımlanmış olduğunu da bu arada belirtmek isteriz).

13- Gelir vergisi stopajı teşvikinin esası nedir?

Gelir Vergisi stopajı teşviki, Ar-Ge ve destek personelinin (kamu personeli hariç), bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerin, doktoralı olanlar için yüzde doksanının, diğerleri için yüzde sekseninin gelir vergisinden istisna edilmesi esasına dayanmaktadır.

14- Gelir vergisi stopajı teşvikinden nerelerde çalışan Ar-Ge ve destek personeli yararlanabilecektir?

Gelir vergisi stopajı teşvikinden, teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personeli yararlanabilecektir.

15- Sigorta primi desteğinin esası nedir?

Sigorta primi desteği, Ar-Ge ve destek personeli (kamu personeli hariç) ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanu-nu'nun geçici 2'nci maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna olan personelin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi, işveren hissesinin yansının, her bir çalışan için beş yıl süreyle Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanması esasına dayanmaktadır.

16- Sigorta primi desteğinden nerelerde çalışan Ar-Ge ve destek personeli yararlanabilecektir?

Sigorta primi desteğinden, teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde çalışanlar yararlanabileceklerdir.

17- Gelir vergisi stopajı ve sigorta primi desteklerinden yararlanacak destek personeli için getirilen sınırlamalar nelerdir?

Kanunda, gelir vergisi stopajı ve sigorta primi işveren hissesine ilişkin teşviklerden yararlanacak olan destek personelinin tam zaman eşdeğeri sayısının, toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının yüzde 10'unu geçemeyeceği belirtilmiştir.

18- Gelir vergisi stopajı ve sigorta primi desteklerinden yararlanacak Ar-Ge ve destek personeli nasıl tanımlanmıştır?

Kanunda, Ar-Ge personeli, Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı ve teknisyenler; destek personeli ise Ar-Ge faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili yönetici, teknik eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personel olarak tanımlanmıştır.

19- Kanunla getirilen Damga Vergisi istisnası uygulamasının esası nedir?

Ar-Ge faaliyetlerine sağlanan Damga Vergisi istisnası, kanun kapsamındaki her türlü Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenen kâğıtlardan damga vergisi alınmaması öngörmektedir.

20- Teknogirişim sermayesi nedir?

Teknogirişim sermayesi, kanunda sayılan kişilerin teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerini, desteği veren merkezi yöne¬tim kapsamındaki kamu idareleri tarafından desteklenmesi uygun bulunan bir iş planı çerçevesinde, katma değer ve nitelikli istihdam yaratma potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmelerini teşvik etmek için yapılan sermaye desteği anlamına gelmektedir.

Koşulları taşıyanlara bir defaya mahsus olmak üzere ve teminat alınmaksızın toplam 100 bin Yeni Türk Lirası'na kadar teknogirişim sermayesi desteği hibe olarak verilebilecektir (bu tutar, her yıl Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle belirlenecektir). Kanun'da ayrıca bütçesinde Ar-Ge projelerinin desteklenmesi amacıyla ödeneği bulunan merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tümü tarafından yapılan ödemelerin toplamının, her takvim yılı için 10 milyon Yeni Türk Lirası'nı geçe¬meyeceği de hükme bağlanmıştır.

21- Teknogirişim sermayesi desteğinden kimler yararlanabileceklerdir?

Teknogirişim sermayesi desteğinden,

a) Örgün öğrenim veren üniversitelerin herhangi bir lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrenciler

b) Yüksek lisans veya doktora öğrencileri, ya da

c) Lisans, yüksek lisans veya doktora derecelerinden birini ön başvuru tarihinden en çok beş yıl önce almış kişiler, yararlanabilecektir.

22- Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile ilgili olarak alınan desteklerle ilgili sınırlamalar nelerdir?

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların; kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları destekler, özel bir fon hesabında tutulacak. Bu fon, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre vergiye tabi kazancın ve ilgili yılda yapılan Ar-Ge harcaması tutarının tespitinde dikkate alınmayacaktır.

Bu fonun, elde edildiği hesap dönemini izleyen beş yıl içinde sermayeye ilâve dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi halinde zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğratılmış sayılacaktır. Başka bir deyişle bu durumda söz konusu vergilerin, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte ödenmesi gerekecektir.

23- Rekabet öncesi işbirliği projesi nedir?

Rekabet öncesi işbirliği projesi; birden fazla kuruluşun, ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamayı amaçlıyor. Bu amaca göre rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek için yürütecekleri Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak yapılan ve fizibiliteye dayanan işbirliği anlaşması kapsamında, bilimsel ve teknolojik niteliği olan projeye verilen addır.

24- 5746 sayılı Kanun'la getirilen, rekabet öncesi işbirliği projeleri ile ilgili kurallar nelerdir?

5746 sayılı Kanun'da, rekabet öncesi işbirliği projelerinde işbirliğini oluşturan kuruluşların bu işbirliğine yaptıkları katkıların, işbirliği protokolünde belirlenen kuruluşlardan biri adına açılacak özel bir hesapta izleneceği belirtiliyor. Özel hesaba aktarılan bu tutarların,  harcamanın yapıldığı dönemde katkı sağlayan kuruluşların Ar-Ge harcaması olarak kabul edileceği ve proje dışında başka bir amaç için kullanılamayacağı, proje hesabında toplanan tutarların, proje özel hesabı açan kuruluşun kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmayacağı da hükme bağlanmıştır.

25- Kanunda öngörülen koşulların ihlali veya teşvik ve destek unsurlarının amacı dışında kullanılmasının yaptırımları nelerdir?

5746 sayılı Kanun'da öngörülen şartların ihlali veya teşvik ve destek unsurlarının amacı dışında kullanılması halinde, zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziya-ı doğmuş sayılacak, sağlanan vergi dışı destekler ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilecektir.

26- Kanunda öngörülen destek ve teşviklerden yararlananlar için getirilen sınırlamalar nelerdir?

5746 sayılı Kanun kapsamındaki indirim, istisna, destek ve teşviklerden yararlananlar; Gelir Vergisi Kanunu'nun 89'uncu maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendi, Kurumlar
Vergisi Kanunu'nun 10'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un aynı mahiyetteki hükümlerinden ayrıca yararlanamayacaklardır. Örneğin, 5084 sayılı Kanun kapsamında bulunan illerden birinde faaliyet gösteren bir Ar-Ge merkezi, çalışanlarının ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopajı ve sigorta primi işveren hissesi desteklerinden yararlanma konusunda, 5084 ve 5746 sayılı kanunlar arasında bir tercih yapacaktır.

27- Kanunla, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarının Ar-Ge indirimi ile ilgili hükümlerinde hangi değişiklikler yapılmıştır?

5746 sayılı Kanunla, Gelir Vergisi Kanunu'nun 89'uncu maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendinde ve Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yapılan değişikliklerle, vergi matrahlarının tespitinde indirim konusu yapılabilecek araştırma ve geliştirme harcamalarının oranı yüzde 40'dan yüzde 100'e çıkarılmıştır.

Bu değişiklik uyarınca, 5746 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri de, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamalarının tamamını, vergi matrahlarının hesaplanması sırasında indirim konusu yapabileceklerdir.

Dileriz, son yıllarda kapsamı iyice daraltılan teşvik uygulamalarına yönelik olarak yeni bir açılım getiren bu kanun, sağlıklı bir uygulama zemini bulur ve ülkemiz ekonomisinin rekabetçi bir özellik kazanmasına beklendiği ölçüde fayda sağlar.

Kaynak: Erdal Çalıkoğlu - Ekonomist – 16 Mart 2008